Tuyển nữ Việt Nam gặp Trung Quốc ở tứ kết Asiad: 14 lần đối đầu, 14 lần thua, và một thước đo bị đặt sai chỗ

Trong cuốn sổ theo dõi của tôi, phần viết về đội tuyển nữ Việt Nam mở đầu bằng một trang giấy kẻ ngang, và dòng đầu tiên là thứ tôi không muốn viết: 14 trận, 0 chiến thắng. Tôi lập trang đó sau một buổi tối ngồi xem lại toàn bộ những lần đối đầu giữa Việt Nam và Trung Quốc ở cấp độ nữ, trải dài hơn hai thập niên. Mười bốn lần gặp nhau. Không một trận hòa. Không một chiến thắng. Trận giao hữu gần nhất kết thúc 0-3, và điều tôi ghi thêm vào lề là Trung Quốc không cần chơi hết ga để có kết quả đó.

Người ta gọi tôi là kẻ phá đám. Tôi gọi đó là nhìn trước bước chạy.

Nên khi đội tuyển nữ Việt Nam bước vào vòng tứ kết Asiad và gặp đúng đối thủ ấy, tôi không mở sổ để tìm cơ hội. Tôi mở sổ để tìm lý do vì sao chúng ta đang đặt sai câu hỏi.

Cần nói rõ vài dữ kiện, bởi rất nhiều người đang lẫn lộn giữa “được đi tiếp” và “chơi tốt”. Đội tuyển nữ Việt Nam vượt qua vòng bảng nhờ nằm trong nhóm các đội đứng thứ ba có thành tích tốt nhất, cụ thể là 2 trong 3 suất. Bảng kết quả đọc lên rất nhanh: thua Đài Bắc Trung Hoa, thua Nhật Bản, hòa Thái Lan. Ba trận, không thắng trận nào, và điểm số duy nhất đến từ cuộc đối đầu với đối thủ ngang tầm nhất.

Chính bản tin của Dân trí, nguồn tôi dùng cho bài này, cũng đánh giá hành trình vòng bảng là chưa thành công và dùng chữ “may mắn” cho tấm vé đi tiếp. Tôi không phản đối cách gọi đó. Tôi chỉ muốn nói rằng khi một tờ báo lớn chọn chữ “may mắn” ngay trước trận tứ kết, họ đã dựng sẵn một cái khung cho mọi thứ xảy ra sau tiếng còi mãn cuộc.

Về hạ tầng truyền thông, trận đấu được phát trực tiếp trên VTV6, kèm tường thuật trực tuyến của Dân trí. Với bóng đá nữ, đó là chi tiết đáng giá hơn nhiều người tưởng. Một trận loại trực tiếp của tuyển nữ được đưa lên sóng free-to-air, nghĩa là đài truyền hình xem đây là sự kiện vì lợi ích quốc gia, chứ không phải sản phẩm ngách. Giữa lúc thị trường bản quyền thể thao đã chạm đỉnh và các nền tảng streaming vẫn lỗ để giành suất phát sóng, lặp lại đúng sai lầm của truyền hình cáp một thập niên trước, thì một trận bóng đá nữ trên VTV6 là dữ liệu ngược dòng. Giá trị của bóng đá nữ Việt Nam nằm ở lượng khán giả miễn phí, không nằm ở gói bản quyền.

Giờ đến phần chuyên môn, và tôi sẽ nói thẳng.

Phương án được nêu ra rất rõ: giữ tập trung tối đa và chờ cơ hội phản công. Ban huấn luyện cho các cầu thủ xem video phân tích lối chơi của Trung Quốc, và phân tích riêng từng cá nhân bên phía đối thủ. Tiền vệ Thái Thị Thảo nói đội sẽ nỗ lực hơn 100%, tôn trọng đối thủ, hiểu rõ điểm mạnh điểm yếu của nhau, và quan trọng nhất là hạn chế sai sót cá nhân.

Đọc kỹ vế cuối ấy. “Hạn chế sai sót cá nhân” là một mục tiêu phòng ngự, và nó chỉ mạch lạc khi đội bóng chuẩn bị phòng ngự gần như suốt trận. Cả bản tin không có một mô tả nào về cách Việt Nam tạo cơ hội sau khi giành bóng. Không một mẫu phối hợp. Không một tuyến chạy. Không một phương án cố định nào.

Một kế hoạch chỉ có phần phòng ngự thì không phải kế hoạch, đó là một lời cầu nguyện được trình bày gọn gàng.

Tôi từng viết rằng trào lưu hàng thủ ba người quay trở lại không phải một bước tiến của bóng đá, mà là phản xạ tránh rủi ro của huấn luyện viên khi hàng bốn bị xuyên thủng. Ca này là biến thể của đúng phản xạ đó, chỉ khác là nó xuất phát từ sự chênh lệch thật. Khi bạn thua 14/14 và vừa thua 0-3 trong trận giao hữu, việc lùi sâu chẳng qua là hệ quả của việc bạn không có bóng.

Và đây là chỗ dữ liệu đáng lẽ phải lên tiếng. Trong toàn bộ bản tin, không có một chỉ số nào về quãng di chuyển pressing, số lần phá vỡ tuyến pressing của đối thủ, số đường chuyền vào một phần ba cuối sân, hay tỷ lệ giành bóng ở nửa sân đối phương. Đó là những con số không ai in ra, và cũng chính là những con số quyết định trận đấu này. Nếu Việt Nam phòng ngự bằng khối thấp suốt 90 phút, thứ cần đo không phải số cú sút, mà là số lần tuyến giữa bị xuyên qua và số giây đội mất bóng sau mỗi lần giành được.

Khoảng cách giữa Việt Nam và Trung Quốc không phải khoảng cách phong độ. Nó là khoảng cách cấu trúc: nguồn lực đào tạo, tính chuyên nghiệp của giải quốc nội, và độ sâu của lực lượng. Một trận đấu không thay đổi được cấu trúc. Một trận đấu chỉ có thể che nó đi, hoặc phơi nó ra.

Vậy nên đối thủ thật của bóng đá nữ Việt Nam không phải Trung Quốc. Đối thủ thật là Thái Lan và Đài Bắc Trung Hoa, những đội cùng vùng trũng và cùng đang tranh suất. Ở vòng bảng, Việt Nam hòa Thái Lan và thua Đài Bắc Trung Hoa. Đó mới là thước đo có giá trị, bởi nó cho biết chúng ta đang đứng ở đâu trong nhóm của mình, chứ không phải đứng cách đỉnh châu lục bao xa.

Thực tế nhất, con đường ghi bàn của Việt Nam trong trận này gần như chỉ còn một: bóng cố định. Một quả phạt góc, một quả phạt ở rìa vòng cấm, một tình huống lộn xộn sau cú sút xa. Những thứ đó không cần kiểm soát bóng, chỉ cần tập vài buổi và một chút may mắn về vị trí. Bóng đá đỉnh cao vẫn luôn chừa cho đội yếu hơn một cửa hẹp như vậy. Vấn đề là đội yếu hơn phải biết mình đang đi qua cửa nào.

Rồi đây sẽ có người nói với tôi: thế anh muốn gì, muốn Việt Nam đôi công với Trung Quốc à? Không. Tôi muốn một điều khác.

Vấn đề của bóng đá nữ Việt Nam không nằm ở trận tứ kết này. Nó nằm ở chỗ chúng ta đang gọi một tấm vé đi tiếp nhờ suất vớt là thành tích, và đang để một trận gặp đội số một châu lục định nghĩa thước đo của cả một nền bóng đá.

Nếu đội thua đậm, làn sóng chỉ trích sẽ đổ lên ban huấn luyện. Sẽ có những bài viết về sơ đồ, về con người, về việc thay người chậm. Tất cả sẽ vô nghĩa, bởi vấn đề nằm ở chỗ khác: một nền bóng đá nữ có bao nhiêu cầu thủ được đào tạo bài bản từ 12 tuổi, có bao nhiêu trận đấu chất lượng mỗi năm, có bao nhiêu huấn luyện viên nữ được cấp chứng chỉ cao nhất.

Và nếu đội chỉ thua 0-1 hoặc 1-2, sẽ xuất hiện một phiên bản ngược lại: những dòng tít ca ngợi tinh thần, ca ngợi sự tiến bộ. Đó là cái bẫy còn nguy hiểm hơn. Một trận thua sát nút trước Trung Quốc không chứng minh được điều gì về tương lai, bởi vì Trung Quốc có thể đã chơi ở 70% công suất. Ở Quảng Nam tôi học được một điều: người ta ghét bạn vì bạn đúng trước họ một mùa giải. Tôi chuẩn bị tinh thần cho cả hai phiên bản ấy.

Có một chi tiết tôi buộc phải nói, và nói như một gạch đầu dòng kỹ thuật. Bản tin tôi dùng để viết bài này nêu tên một huấn luyện viên trưởng của đội tuyển nữ, và cái tên đó gắn với hình ảnh của bóng đá nam Việt Nam trong ký ức của tôi. Có thể đó là một sự nhầm lẫn khi chuyển ngữ, cũng có thể là một bổ nhiệm mới mà tôi chưa kịp cập nhật. Tôi để nguyên nghi vấn ấy ở đây thay vì lấp nó bằng một câu khẳng định nghe cho trôi. Người viết thể thao mất uy tín nhanh nhất ở đúng những chỗ như thế này.

Giờ là phần tôi phải tự trói mình vào một mốc kiểm chứng, vì đó là cách duy nhất để một bài dự đoán không trở thành một bài nói suông.

Dự đoán thứ nhất: Việt Nam thua với cách biệt từ hai bàn trở lên. Cơ sở không phải cảm giác, mà là chuỗi 14/14 và trận giao hữu 0-3.

Dự đoán thứ hai: sau trận, hãy mở lại và đếm số lần đội tuyển nữ có bóng ở một phần ba cuối sân trong hiệp một. Nếu tổng số dừng dưới năm, kế hoạch phòng ngự đã được thực thi đúng như thiết kế, và điều đó chứng minh đội không hề có phương án tấn công nào đáng gọi là phương án.

Dự đoán thứ ba: trong vòng hai ngày sau tiếng còi mãn cuộc, sẽ xuất hiện ít nhất một bài báo đặt vấn đề về nhân sự ban huấn luyện. Tôi sẽ quay lại đọc và tự đối chiếu.

Và mốc kiểm chứng cuối cùng, mốc quan trọng nhất: danh sách đăng ký chính thức của ban tổ chức, cập nhật trước giờ bóng lăn. Tôi sẽ đọc nó để xác nhận danh tính huấn luyện viên trưởng, và nếu tên đó khác với những gì bản tin đưa, tôi sẽ viết lại phần đầu bài này.

Người ta gọi tôi là kẻ phá đám, và tôi đã quen với việc đó. Nhưng có một thứ tôi không bao giờ đùa: một nền bóng đá của một nửa dân số thì không thể lớn lên bằng những trận cầu mang tính nghi lễ. Nó lớn lên bằng những giải đấu có tiền, có khán giả, và có một huấn luyện viên dám nhận trách nhiệm mà không cần ai gọi mình là may mắn.