U23 Việt Nam và bài toán một điểm trước U23 Uzbekistan: Tấn công hay phòng ngự?

Ngày 19 tháng 9, ở lượt trận cuối vòng bảng giải U23 châu Á, U23 Việt Nam bước vào cuộc đối đầu với U23 Uzbekistan trong tình thế chỉ cần đúng một điểm là giành quyền đi tiếp. Không có tiếng trống, không có khán đài vỡ òa trước giờ bóng lăn. Chỉ có hai mươi hai cầu thủ khởi động trong im lặng, và trong khu vực kỹ thuật, huấn luyện viên Đinh Hồng Vinh đứng khoanh tay, mắt dán vào từng nhịp chạy của học trò.

Đó là kiểu khoảng lặng mà tôi vẫn thường tìm đến sau nhiều năm theo dõi các trận đấu. Người ta nhìn trận đấu, tôi nhìn nhịp thở của trận đấu. Và nhịp thở của một trận cầu chỉ cần một điểm bao giờ cũng nặng hơn nhịp thở của một trận cầu buộc phải thắng.

Bảng C gần như đã an bài. U23 Uzbekistan toàn thắng cả hai lượt trận, chính thức có vé đi tiếp. U23 Philippines trắng tay với 0 điểm, sớm nói lời chia tay giải đấu. Tấm vé còn lại của bảng đấu là cuộc đua song mã giữa U23 Việt Nam và U23 Kuwait. Về mặt lý thuyết, thầy trò huấn luyện viên Đinh Hồng Vinh chỉ cần một điểm là đủ, bất kể kết quả trận đấu còn lại diễn ra theo chiều hướng nào. Nhưng lý thuyết là một từ rất đẹp trên giấy và rất xấu trên sân cỏ.

Câu hỏi mà giới truyền thông Việt Nam đặt ra suốt những ngày qua nghe có vẻ đơn giản: U23 Việt Nam nên dồn toàn lực tấn công để giành ba điểm và ngôi đầu bảng, hay nên phòng ngự chặt để bảo toàn một điểm và tấm vé đi tiếp? Đây là dạng câu hỏi tiêu đề quen thuộc của báo chí thể thao. Nó tạo ra tương tác, nó khiến người hâm mộ tranh luận, và nó cũng khiến người ta quên mất rằng bóng đá không vận hành theo hai cực.

Đối thủ U23 Uzbekistan không phải là cái cớ để ta chọn phương án nào cho đẹp lòng. Họ mạnh về thể hình, mạnh về sức mạnh, mạnh về tốc độ và cả kỹ thuật cá nhân. Một đội bóng như vậy sẽ trừng phạt bất kỳ ai dâng cao một cách ngây thơ. Nhưng họ cũng sẽ bế tắc trước một khối phòng ngự biết mình đang làm gì. Khi một đội đã chắc suất đi tiếp gặp một đội đang cần điểm để sống còn, thế trận thường rơi vào tay đội tuyệt vọng hơn, với điều kiện đội tuyệt vọng đó không đánh mất kỷ luật.

Điều mà bảng thống kê không nói ra là: trong các trận cầu chỉ cần một điểm, thất bại hiếm khi đến từ việc chọn sai chiến thuật, mà đến từ việc chọn sai nhịp độ. Khi đội bóng hiểu rõ mình cần gì, họ thường rơi vào cái bẫy ngược lại: đá quá chậm để giữ bóng, để rồi mất thế trận phản công; hoặc đá quá nhanh để tạo bàn thắng, để rồi hở sườn sau lưng.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu vòng bảng của rất nhiều giải trẻ, tôi thấy một quy luật khá ổn định: đội cần điểm thường thắng khi họ chơi đúng nhịp của mình trong bốn mươi lăm phút đầu, rồi mới tính đến việc bung hay ghìm sau giờ nghỉ. Trận đấu với Uzbekistan không phải là nơi để phô diễn vẻ đẹp. Đây là nơi để kiểm soát rủi ro.

Góc nhìn ngược lại mà ít ai chịu nói ra: câu hỏi tấn công hay phòng ngự vốn là một câu hỏi sai. Không đội bóng nghiêm túc nào chọn một trong hai thứ đó làm bản sắc cho cả chín mươi phút. Bóng đá hiện đại vận hành theo trạng thái trận đấu. Khi tỉ số là 0-0, đội cần điểm có lợi thế tâm lý; khi tỉ số là 0-1, toàn bộ bài toán đảo chiều trong tích tắc. Vì vậy, việc huấn luyện viên Đinh Hồng Vinh phải làm không phải là chọn tấn công hay phòng ngự, mà là chuẩn bị sẵn hai, ba kịch bản cho từng mốc tỉ số và từng mốc thời gian.

Người hâm mộ Việt Nam đã quen với những trận cầu nghẹt thở như thế. Họ nhớ từng phút, từng đường bóng, và họ nhớ cả những lần đội nhà đánh mất thế trận chỉ vì một phút lơ là. Cánh cửa Moscow mở ra, tôi bước vào thế giới của người hâm mộ, đó là nơi tôi học được rằng khán giả hiểu trận đấu theo một cách khác chúng ta tưởng. Họ không cần ai giảng giải chiến thuật. Họ cần ai đó nói thật với họ rằng trận đấu này khó.

Trong lúc dư luận còn mải tranh cãi về lựa chọn chiến thuật, bản tin thể thao tổng hợp gần đây còn đưa thêm những thông tin ngoài lề đáng chú ý của bóng đá thế giới. Thomas Tuchel tiếp tục gây chú ý trong vai trò huấn luyện viên đội tuyển Anh. Kobbie Mainoo được kỳ vọng trở thành nhân tố trung tâm trong sơ đồ của đội tuyển này. Rodrigo De Paul khẳng định vai trò thủ lĩnh nơi tuyến giữa của đội tuyển Argentina. Lionel Messi vẫn là cái tên bảo chứng cho Quả bóng Vàng trong mắt người hâm mộ. Michael Carrick và một huấn luyện viên của Hull City cũng trở thành tâm điểm của những đồn đoán chuyển nhượng. Những cái tên đó không liên quan trực tiếp đến trận đấu của U23 Việt Nam, nhưng chúng cho thấy một điều: bóng đá thế giới luôn vận hành song song nhiều câu chuyện, và bên trong mỗi câu chuyện đều có một câu hỏi về lựa chọn.

Điều đáng lo nhất không nằm ở đối thủ, mà ở chính cách chúng ta đặt vấn đề. Khi truyền thông dựng lên một câu hỏi nhị phân, người hâm mộ dễ có tâm lý thắng thì đúng, hòa thì hèn. Nhưng trong bóng đá, một trận hòa đúng cách có giá trị ngang một trận thắng đẹp. U23 Việt Nam cần điểm, không cần sự ngưỡng mộ. Và nếu họ đi tiếp bằng một trận hòa không đẹp, lịch sử sẽ chỉ ghi lại kết quả.

Khi sân vắng, tôi nghe rõ hơn tiếng của trận đấu. Trận đấu ngày 19 tháng 9 ấy, dù kết quả thế nào, cũng sẽ để lại một bài học cho bóng đá trẻ Việt Nam: giữ được nhịp của mình trong bốn mươi lăm phút đầu, và đọc đúng trạng thái trận đấu trong bốn mươi lăm phút sau. Đó mới là tấm vé thật sự.

Một chiến thuật không bao giờ chết, nó chỉ chờ người hiểu nó.