Tor des Géants 330km: Lê Thị Hằng và Lưu Đức Toản hoàn thành hành trình hơn 137 giờ

Tại một điểm tiếp tế nằm ở độ cao hơn 2.000 mét, giữa vùng núi Aosta của nước Ý, những đôi chân bước vào lúc trời còn tối và rời đi khi bóng người đã đổ dài trên sỏi đá. Họ không chạy để phá kỷ lục. Họ chạy để đi hết. Ba trăm ba mươi kilômét đường núi, tổng độ cao tích lũy vượt 24.000 mét, hơn hai mươi con đèo nằm trên ngưỡng 2.000 mét, trong một giải đấu không có chặng nghỉ bắt buộc, không có giấc ngủ nào được đảm bảo, và một giới hạn thời gian nghiệt ngã: 150 giờ.

Đó là Tor des Géants, "Tòa tháp của những người khổng lồ." Và tại vạch đích của giải đấu ấy, trong khoảng thời gian từ ngày 13 đến ngày 19 tháng 9, có hai cái tên Việt Nam: Lê Thị Hằng và Lưu Đức Toản.

Tôi từng đứng trên đường chạy điền kinh, từng biết cảm giác đôi chân nặng như chì ở hai trăm mét cuối cùng của một cuộc đua. Nhưng 330 km là một thế giới khác hoàn toàn. "Ở nơi ánh đèn không chạm tới, có những giấc mơ đang luyện tập" — và đôi khi, những giấc mơ ấy không luyện tập trên sân vận động có khán đài, mà trên những vách đá trần không một sợi dây bảo hiểm.

Tor des Géants ra đời năm 2026, được tổ chức tại thung lũng Aosta, vùng tây bắc nước Ý, nơi giáp ranh Pháp và Thụy Sĩ. Đây là một giải ultra-trail, tức chạy địa hình vượt qua cự ly marathon, thường gắn với địa hình núi non và tổng độ cao tích lũy lớn. Điểm khác biệt nằm ở thể thức tổ chức: giải không chia thành nhiều chặng với thời gian nghỉ cố định. VĐV phải tự quản lý việc chạy, ngủ, ăn uống và hồi phục trong suốt hành trình. Không có ai bấm còi bắt bạn dừng lại. Cũng không có ai bắt bạn đứng dậy.

Cung đường 330 km đi qua bảy trạm tiếp tế lớn, mỗi trạm cách nhau khoảng 50 km. Đây không chỉ là điểm tiếp nước mà còn là nơi cung cấp thức ăn, chăm sóc y tế và chỗ nghỉ tạm. Giới hạn thời gian chính thức là 150 giờ — khoảng sáu ngày rưỡi. Nằm ngoài ngưỡng ấy, VĐV bị loại khỏi cuộc đua, bất kể họ đã đi được bao xa.

Một đặc điểm ít được nhắc tới: Tor des Géants nằm ngoài hệ thống Olympic, Giải vô địch thế giới và Diamond League. Uy tín của nó đến từ độ khó, không đến từ cấp bậc liên đoàn. Không có suất tuyển quốc gia. Không có bảng xếp hạng thế giới áp dụng cho kết quả. VĐV tham dự chủ yếu qua hệ thống tích lũy điểm đủ điều kiện từ các giải ultra trước đó, cộng thêm may mắn trong khâu bốc thăm.

Năm 2026, một VĐV tên Yang Yuan đã tử vong tại giải này sau khi trượt ngã và va đập vùng đầu. Sự kiện ấy để lại một vết hằn trong lịch sử Tor des Géants, và đến nay vẫn là lời nhắc nhở đanh thép về bản chất hiểm nguy của bộ môn. Trong mùa giải năm nay, đoàn Việt Nam góp ba cái tên. Hai người hoàn thành. Một người bỏ cuộc — một kiều bào sinh sống tại Pháp. Con số ba người ấy nhỏ, tự phát, không mang dáng dấp của một đoàn thể được tổ chức chặt chẽ.

Lê Thị Hằng hoàn thành với thời gian hơn 138 giờ 40 phút. Lưu Đức Toản về đích với hơn 137 giờ 50 phút. Hai con số ấy, một khoảng cách chưa đầy năm mươi phút trên tổng chặng 330 km — một tỷ lệ chênh lệch nhỏ đến kinh ngạc nếu ta nhớ rằng họ là một nam và một nữ, và rằng quãng đường họ đi dài tương đương khoảng cách từ Hà Nội vào tới Quảng Bình nếu đo theo đường chim bay, nhưng dọc theo những con đèo cao hàng nghìn mét.

Để có điểm neo so sánh: nhà vô địch nam, Jia Ju Zhao người Trung Quốc, hoàn thành trong 65 giờ 55 phút 22 giây. Nhà vô địch nữ, Katharina Hartmuth người Đức, mất 67 giờ 10 phút 09 giây. Họ làm đúng điều mà Hằng và Toản làm — đi hết 330 km ấy — nhưng nhanh gấp đôi.

Khoảng cách gần bảy mươi giờ ấy nói lên một điều rõ ràng. Về đích tại Tor des Géants là một thành tích thuộc về khả năng sống sót và hoàn tất, chứ không thuộc về ganh đua ở nhóm đầu. Hai VĐV Việt Nam nằm trong nhóm hoàn thành từ giữa đến cuối đoàn, một điều hoàn toàn có thể suy ra từ khoảng cách gấp đôi về thời gian. Tỷ lệ hoàn thành của giải rơi vào khoảng 60%, nghĩa là cứ năm người bước vào vạch xuất phát, hai người không về được đích.

Bốn mươi phần trăm ấy nói lên nhiều điều. Chỉ cần bước chân qua vạch đích, Hằng và Toản đã nằm trong nhóm thiểu số. Ở một giải đấu mà gần một nửa người tham dự không thể hoàn thành, việc về đích trong khoảng 11 đến 12 giờ trước giới hạn 150 giờ là một kết quả vững vàng. Không thoải mái, nhưng an toàn.

Với tổng độ cao tích lũy vượt 24.000 mét và hơn hai mươi con đèo trên 2.000 mét, thời gian hoàn thành mang nặng yếu tố địa hình và độ cao. Không thể đặt 137 giờ 50 phút của Toản lên cùng một bàn cân với bất kỳ thành tích chạy trên đường bằng phẳng nào. Mỗi giờ đồng hồ anh bỏ ra, một phần lớn là dành để leo lên những con dốc mà người thường phải mất nửa ngày mới vượt qua. Thời gian ở đây đo độ bền bỉ thô nhiều hơn là tốc độ.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, tôi luôn nhìn những cự ly siêu dài bằng một con mắt dè chừng. Ở sân vận động, mười ngàn mét đã là địa ngục với hầu hết VĐV phong trào. Ở đường đua phong trào, một marathon đã khiến người ta khóc ngay tại vạch đích. Tor des Géants gấp mười lần marathon về quãng đường và nhân lên nhiều lần về độ khó địa hình. Vậy mà ở đó, vạch đích đóng vai trò ranh giới giữa đi tiếp và gục ngã, hơn là ranh giới giữa thắng và thua.

Lùi lại phía sau con số, có thể thấy một hành trình xây dựng dài hạn. Lê Thị Hằng, đến từ Vũng Tàu, mang theo một bộ sưu tập giải đấu đáng chú ý: Prenn Trail 250 km, Son La Ultra Trail 100 km, và giải VMM 100 km. Lưu Đức Toản cũng không kém cạnh với UTMB, Mantra 116 km, ULJU Trail 9 Peaks 100 km và Mt Fuji 100 km. Đây không phải những cái tên xuất hiện ngẫu nhiên. Đây là dấu vết của một quá trình leo thang cự ly có chủ đích.

Cả hai đều không bước vào Tor des Géants như một canh bạc. Họ bước vào bằng một nền tảng đã được tích lũy qua nhiều năm. Chính Toản là người tự so sánh, sau khi hoàn thành UTMB 100 km, rằng Tor des Géants "khó khăn và thử thách hơn nhiều lần." Phát ngôn ấy, tự thân, không đơn thuần là lời ca ngợi dành cho giải đấu. Nó là một lời khai có tính kỹ thuật từ người trong cuộc — người đã nếm trải cả hai đỉnh cao của bộ môn.

Trong Esports, chúng tôi thường nói về "mental game" — trạng thái tâm lý khi màn hình tắt và chỉ còn lại một mình bạn với áp lực. Ở Tor des Géants, "màn hình" là bóng tối núi cao, và không có nút tạm dừng nào. Ở Esports, một sai lầm ở phút thứ 40 có thể khiến bạn thua một ván đấu. Ở đây, một bước chân sai ở kilômét thứ 200 có thể chấm dứt hành trình — hoặc tệ hơn thế.

Điều đáng suy ngẫm: Tor des Géants không trao phần thưởng cho những người về đích ở vị trí giữa. Không có huy chương cho người thứ năm trăm. Nhưng chính ở đó, khái niệm thành tích được định nghĩa lại. Với tỷ lệ hoàn thành chỉ khoảng 60%, việc về đích trong vòng 150 giờ đã là một biểu hiện của sức chịu đựng đáng nể. Hằng và Toản đều về đích với khoảng 11 đến 12 giờ dự phòng so với giới hạn.

Khoảng dự phòng ấy cũng gợi lên điều ngược lại. Nếu một sự cố lớn xảy ra — một chấn thương, một đêm mất ngủ, một trận mưa núi kéo dài — họ có thể đã tiến sát giới hạn. Trên một cung đường mà mỗi bước leo dốc đều tiêu tốn thời gian, sự cân bằng giữa nghỉ ngơi và tiến lên chính là toàn bộ nghệ thuật của cuộc đua. Một giờ ngủ thêm có thể là một giờ mất đi trên đồng hồ; nhưng một giờ ngủ thiếu có thể đồng nghĩa với việc đổ gục ở con đèo tiếp theo.

Rồi đến yếu tố con người. Một VĐV nữ về đích chỉ chậm hơn đồng đội nam của mình chưa đầy năm mươi phút. Trên 330 km, khoảng cách ấy gần như là không đáng kể. Nó gợi lên một khả năng: hai người có thể đã chia sẻ nhịp độ, đồng hành một phần hành trình, hoặc ít nhất là dựa vào nhau về mặt tinh thần trong những đoạn khó. Không có dữ liệu để xác nhận điều này, và cũng không có lý do gì để loại trừ. Trong những giải đấu mà sự cô đơn là kẻ thù lớn nhất, việc có một người đồng hương ở phía trước có thể là liều thuốc tinh thần quý giá.

Một điều đáng chú ý về bối cảnh khu vực: nhà vô địch nam của giải năm nay là người Trung Quốc. Đây là một tín hiệu về việc châu Á đang vươn tới tầng lớp tinh hoa của ultra-trail thế giới. Sự xuất hiện của Việt Nam có thể được đọc như một phần mở rộng của làn sóng ultra-running châu Á, dù vị trí của chúng ta còn cách nhóm đầu một khoảng rất xa.

Trong khi đó, đội ngũ VĐV Việt Nam cho thấy một nền tảng ultra-trail trong nước đang tồn tại thực sự. Các giải như Prenn Trail 250 km, Son La Ultra Trail, VMM hay ULJU Trail 9 Peaks không phải những cái tên tự sinh. Chúng là một phần của một lịch thi đấu khu vực đã có cấu trúc, đủ để đào tạo VĐV hướng tới những giải đấu quốc tế. Sự xuất hiện của Hằng và Toản tại Aosta là hệ quả của cả một hệ sinh thái phía sau.

Điều ít được bàn tới là yếu tố môi trường. Việt Nam là một đất nước nhiệt đới. Các VĐV của chúng ta lớn lên trong cái nóng ẩm và những cung đường bằng phẳng hoặc đồi thấp. Tor des Géants diễn ra trên núi cao, nơi nhiệt độ ban đêm có thể xuống gần mức đóng băng, và cơ thể phải thích nghi với độ cao hàng nghìn mét. Không có thông tin về việc hai VĐV có tập huấn ở đâu trước giải hay không, nhưng đây là một yếu tố then chốt có thể ảnh hưởng đến thời gian hoàn thành. Chạy giỏi ở đồi nhiệt đới không tự động đồng nghĩa với chạy giỏi ở Alps.

Cả Hằng và Toản dường như hoạt động độc lập, không nằm trong một đội tuyển quốc gia hay một cấu trúc huấn luyện chính quy nào. Điều này phù hợp với đặc thù của giới ultra: cá nhân tự tài trợ, tự lo hậu cần, tự lên kế hoạch tập luyện. Không có thông tin về huấn luyện viên, về phòng bổ trợ thể lực, hay về các trại tập huấn độ cao. Những gì chúng ta biết về sự chuẩn bị của họ chỉ là chuỗi giải đấu họ đã tham gia — một hồ sơ đủ để chứng minh họ không phải những tay ngang.

Trên thực tế, sự hiện diện của họ là kết quả của một quyết định rất cụ thể: chọn những giải đấu khó nhất để thử sức. Không có suất ưu tiên, không có bảo trợ liên đoàn. Có một câu chuyện nhỏ nằm sau những con số ấy: để có mặt ở Aosta vào tháng 9, một người đã phải tích lũy điểm đủ điều kiện qua nhiều năm, tự chi trả chi phí di chuyển, tự chuẩn bị trang thiết bị bắt buộc của môn thể thao núi cao.

Một yếu tố khác định hình tính chất cuộc đua: quy định về trang thiết bị bắt buộc. Với một giải ultra-trail trên núi cao, VĐV thường phải mang theo các thiết bị an toàn như đèn đầu, túi cứu sinh, quần áo chống lạnh, thực phẩm dự phòng và các dụng cụ sơ cứu thiết yếu. Những quy định này không nhằm mục đích ganh đua mà nhằm bảo vệ tính mạng trong điều kiện khắc nghiệt. Trọng lượng mỗi gram mang theo đều có giá của nó, và mỗi quyết định để lại thứ gì tại trạm tiếp tế đều là một tính toán.

Với bảy trạm tiếp tế cách nhau khoảng 50 km, chiến lược của mỗi VĐV gần như bị chia thành bảy "hiệp" tinh thần. Mỗi trạm là một đích đến tạm thời, một cơ hội để nạp năng lượng, kiểm tra cơ thể và quyết định có nên tiếp tục hay không. Nhưng mỗi trạm cũng là một điểm mà ở đó, sự mệt mỏi có thể thuyết phục một người dừng lại. Trong suốt hành trình, VĐV phải liên tục chống lại tiếng nói bên trong mình rằng "đã đủ rồi."

Có một chi tiết trong câu chuyện của Toản đáng được nhắc lại: anh miêu tả những đoạn đường hẹp men theo vách núi, không có dây bảo hiểm. Trong thế giới của ultra-trail, đây là điều không hiếm. Nhưng nó nhắc nhở rằng đây không phải một môn thể thao nơi sai số được bù đắp bằng công nghệ hay hàng rào an toàn. Ở nhiều đoạn, cơ thể con người là hàng rào duy nhất giữa họ và vực sâu.

Bây giờ, đến phần khó nhất của bài viết này.

Câu chuyện "hai người Việt Nam chinh phục giải đấu khắc nghiệt nhất hành tinh" có một mặt trái cần được nhìn thẳng. Bản chất của kết quả này thuộc về khả năng hoàn tất, không thuộc về ganh đua. Khoảng cách gấp đôi về thời gian so với nhà vô địch đặt hai VĐV vào nhóm giữa-cuối đoàn, và điều đó cần được nói ra một cách bình thản, để tôn trọng sự thật, hơn là để hạ thấp ai.

Điều đáng lo là cách truyền thông khai thác. Việc đặt tên hai VĐV cạnh những con số của nhà vô địch, kèm theo những câu trích dẫn đầy cảm xúc về vách đá không dây bảo hiểm, có thể khiến độc giả vô tình lầm tưởng họ ở gần đẳng cấp tinh hoa. Việc bài báo không đề cập vị trí xếp hạng cũng là một lựa chọn — phù hợp với cách kể chuyện nhân văn, nhưng không phù hợp với cách đánh giá thành tích.

Nguy hiểm lớn hơn nằm ở chính tính chất của giải đấu. Năm 2026, Yang Yuan thiệt mạng vì trượt ngã trên đường đua. Chính Toản cũng miêu tả những đoạn đường hẹp ven vách núi không một sợi dây bảo hiểm. Đây là chi tiết cần được nhắc đến nhiều hơn, không để hù dọa, mà để đặt đúng trọng số. Một giải đấu mà cái chết là một khả năng thực sự hiện hữu không phải là một sân chơi để tô hồng.

Lãng mạn hóa thành tích quá mức có thể dẫn đến một hệ quả trái ngược với ý định ban đầu. Nó biến những con người bình thường đã làm được một việc phi thường thành những "anh hùng không tưởng," và vô tình khuyến khích người khác lao vào những thử thách siêu dài mà không có sự chuẩn bị tương xứng. Trách nhiệm của người kể chuyện, ở đây, là kể cả niềm tự hào lẫn sự thật.

Thêm một điểm mù: sự thích nghi với độ cao. Hai VĐV Việt Nam đến từ một đất nước nhiệt đới, gần như không có cơ hội tiếp xúc với môi trường núi cao quanh năm. Không có thông tin nào cho thấy họ đã có một trại tập huấn độ cao phù hợp trước khi bước vào giải. Nếu đó là sự thật, thời gian 137-138 giờ của họ có thể còn ấn tượng hơn vẻ ngoài của nó; hoặc ngược lại, những hạn chế về thể lực do độ cao đã khiến họ mất đi những giờ quý giá. Chúng ta không biết, và chính việc không biết ấy là một cảnh báo.

Tất cả những điều này không làm giảm giá trị của việc Hằng và Toản đã làm. Chúng chỉ đặt nó vào đúng vị trí của nó. Trong một bộ môn mà gần một nửa người tham dự không thể hoàn thành, việc hai VĐV Việt Nam về đích vẫn là một cột mốc đáng ghi nhận cho nền ultra-trail non trẻ của chúng ta. "Chiến thuật là thứ người ta thấy, còn tâm hồn là thứ ta cần cảm nhận."

Điều tôi mang theo từ câu chuyện này vượt khỏi một con số. Nó là một câu hỏi về cách chúng ta đọc những thành tích nằm ngoài vùng quen thuộc. Lê Thị Hằng và Lưu Đức Toản đã bước qua vạch đích của một giải đấu mà gần một nửa người tham dự không thể hoàn thành. Họ không về nhất. Họ cũng không ở gần nhóm đầu. Nhưng trong một bộ môn mà vạch đích là ranh giới giữa đi tiếp và gục ngã, việc đi hết 330 km đã tự nói lên tất cả.

"Sân trống, nhưng tiếng vọng của niềm đam mê thì không bao giờ cạn." Ở Aosta, không có sân vận động, không có khán đài. Chỉ có núi, có bóng tối, có những đôi chân lặng lẽ đi về phía trước. Và ở một nơi rất xa, có một đất nước đang học cách nhìn những đôi chân ấy như một phần của chính mình.